Αποθήκευση Ηλεκτρικής Ενέργειας στο δρόμο προς το 2030
Οδεύοντας προς το μέσο της δεκαετίας και στο πλαίσιο ευρωπαϊκών (Green Deal, Fit for 55) και εθνικών (ΕΣΕΚ, Κλιματικός Νόμος) στρατηγικών για την ενεργειακή μετάβαση της χώρας, η Ελλάδα προχωρά σταθερά στην εγκατάσταση νέων έργων, καθώς και στην αναβάθμιση των απαραίτητων υποδομών, προκειμένου να πετύχει τους στόχους της για το 2030 και να βάλει τις σωστές βάσεις για το 2050.
Ωστόσο, η ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ προκαλεί νέες τεχνικές απαιτήσεις και τεχνοοικονομικές προκλήσεις που χρειάζονται άμεση αντιμετώπιση. Υπό τις τρέχουσες συνθήκες, καθίσταται σαφής η άμεση ανάγκη για ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης της παραγόμενης από ΑΠΕ ηλεκτρικής ενέργειας, συνοδευόμενα από ένα ξεκάθαρο και ασφαλές ρυθμιστικό πλαίσιο.
Στην ερώτηση γιατί είναι τόσο επείγουσα η ενσωμάτωση συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, η απάντηση είναι η ουσιαστική αδυναμία διαχείρισης του αυξημένου αριθμού έργων ΑΠΕ που λειτουργούν ή βρίσκονται υπό ανάπτυξη. Το 2024 η χώρα έφτασε τα 13 GW, ενώ βρίσκονται σε αναμονή επιπλέον έργα ισχύος 16 GW με εξασφαλισμένες προσφορές σύνδεσης. Παράλληλα, οι εκκρεμείς αιτήσεις για νέες συνδέσεις ξεπερνούν τα 40 GW, με αποτέλεσμα το συνολικό δυναμικό να προσεγγίζει τα 70 GW, χωρίς να υπολογίζονται τα αντίστοιχα μελλοντικά έργα που βρίσκονται υπό σχεδιασμό.
Η υπερπροσφορά ενέργειας από ΑΠΕ σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, σε συνδυασμό με τη στοχαστικότητα της παραγωγής, δημιουργεί σημαντικές τεχνικές (π.χ. διαχείριση ηλεκτρικού χώρου, εξισορρόπηση ισχύος) και οικονομικές προκλήσεις (π.χ. μηδενικές οριακές τιμές ενέργειας). Παράλληλα, όμως, ανοίγει νέες ευκαιρίες για την ενσωμάτωση συστημάτων αποθήκευσης (ΣΑΗΕ), τα οποία μπορούν να αποτελέσουν βασικό πυλώνα για τη σταθεροποίηση του συστήματος και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων των ΑΠΕ, επιτρέποντας μια οικονομικά βιώσιμη και τεχνικά ασφαλή μετάβαση σε ένα πιο πράσινο ενεργειακό μέλλον.
Επομένως, είναι επιτακτική η ανάγκη για ΣΑΗΕ που θα συμμετέχουν στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην εξομάλυνση των ημερήσιων διακυμάνσεων των τιμών – ένα ιδιαίτερα κρίσιμο ζήτημα σήμερα. Τα συστήματα αυτά θα συμβάλλουν στη μείωση του τελικού κόστους ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης σε συνδυασμό με ΑΠΕ θα επιτρέψει την καλύτερη διαχείριση της παραγόμενης ενέργειας, ενισχύοντας τη διείσδυση των ΑΠΕ και οδηγώντας σε περαιτέρω μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.
Σύμφωνα με το επικαιροποιημένο ΕΣΕΚ, η ανάπτυξη επαρκούς ισχύος και χωρητικότητας συστημάτων αποθήκευσης αποτελεί καθοριστικό παράγοντα, ενώ προβλέπει την εγκατάσταση 4,3 GW συστημάτων αποθήκευσης με μπαταρίες και 1,7 GW συστημάτων αντλησιοταμίευσης έως το 2030, φτάνοντας συνολικά τα 6 GW.
Σύμφωνα με το μητρώο αδειών της ΡΑΑΕΥ, τα συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας (ΣΑΗΕ) και τα υβριδικά έργα ΑΠΕ με συστήματα αποθήκευσης υπερβαίνουν κατά πολύ τις προβλέψεις του ΕΣΕΚ. Ειδικότερα, οι εκδοθείσες άδειες για αποθήκευση με χρήση συσσωρευτών ξεπερνούν τα 40 GW ισχύος και τις 100 GWh αποθηκευτικής δυνατότητας. Παράλληλα, οι άδειες για αποθήκευση μέσω αντλησιοταμίευσης ανέρχονται σε 5,26 GW ισχύος και 50 GWh χωρητικότητας. Επιπλέον, οι άδειες για ειδικά έργα που συνδυάζουν αποθήκευση με ΑΠΕ (παρ. 11Β του άρθρου 10 του Ν. 4685/2020) προσθέτουν άλλα 6 GW παραγωγικής ισχύος ΑΠΕ και 14 GWh αποθηκευτικής ικανότητας.
Εάν συμπεριληφθούν και τα αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ της κατηγορίας 11Α, καθώς και τα υβριδικά έργα στα νησιά, η συνολική αποθηκευτική ισχύς προσεγγίζει τα 70 GW και η αποθηκευτική ενέργεια τις 200 GWh. Προφανές δείγμα του έντονου επενδυτικού ενδιαφέροντος για την ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας.
Προς το παρόν όμως, στην εγχώρια αγορά δεν λειτουργούν ΣΑΗΕ, εκτός από τα παλαιά υδροηλεκτρικά με δυνατότητα άντλησης, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος περίπου 700 MW. Ωστόσο, το ενεργειακό σύστημα της χώρας φαίνεται να έχει φτάσει στα όριά του, όπως καταδεικνύουν οι όλο και αυξανόμενες περικοπές παραγωγής από ΑΠΕ, καθώς και η εμφάνιση μηδενικών τιμών στην προημερήσια αγορά ενέργειας, δημιουργώντας σοβαρές προκλήσεις για το άμεσο μέλλον.
Στο πλαίσιο του Ν. 4951/2022, η ελληνική κυβέρνηση σχεδίασε τρεις (3) διαγωνισμούς για την οικονομική ενίσχυση συστημάτων μεγάλης κλίμακας συνολικής ισχύος 1 GW, με τους δύο (2) πρώτους να έχουν ολοκληρωθεί επιτυχώς μέσα στο 2023. Δυστυχώς όμως, ο τρίτος και τελευταίος διαγωνισμός, ο οποίος αφορούσε τα εναπομείναντα 300 MW με διάρκεια αποθήκευσης τεσσάρων (4) ωρών ήτοι 1.200 MWh, δεν κατέστη δυνατό να πραγματοποιηθεί μέσα στο 2024.
Συνολικά λοιπόν, θέματα που ακόμα εκκρεμούν και που θα πρέπει προφανώς να επιλυθούν μέσα στο 2025 είναι:
- Η ολοκλήρωση του ρυθμιστικού πλαισίου: η οριστικοποίηση των λεπτομερειών που θα καθοριστούν τους κανόνες για τη συμμετοχή των ΣΑΗΕ στις αγορές, ιδίως στην Αγορά Εξισορρόπησης κρίνεται επιτακτική.
- Η δημοσίευση της μεθοδολογίας ετήσιας ενίσχυσης: Απαιτείται διαφάνεια σχετικά με τον τρόπο και τον χρονισμό των αποζημιώσεων, τη διάρκεια της ρυθμιστικής περιόδου και την ομαδοποίηση των έργων.
- Η κατάργηση στατικών λειτουργικών περιορισμών: Οι σταθμοί αποθήκευσης, λόγω της τεχνολογικής τους φύσης, πρέπει να λειτουργούν με μέγιστη ευελιξία στις αγορές ενέργειας.
- Η προκήρυξη του τρίτου διαγωνισμού: Η ολοκλήρωση του προγράμματος στήριξης των ΣΑΗΕ είναι κρίσιμη, χωρίς να καθυστερεί η δυνατότητα σύνδεσης σταθμών που επιθυμούν να συμμετέχουν ελεύθερα στις αγορές.
- Η εισαγωγή μηχανισμού αποζημίωσης διαθέσιμης ισχύος: Η θέσπιση ανταγωνιστικών διαδικασιών για αυτόν τον μηχανισμό πρέπει να προχωρήσει άμεσα.
- Η προώθηση των υβριδικών μονάδων αποθήκευσης και ΑΠΕ: Τα έργα κατηγορίας 11Β του άρθρου 10 του Ν. 4685/2020 που συνδυάζουν αποθήκευση και ΑΠΕ αποτελούν ένα από τα πλέον ευέλικτα σχήματα περαιτέρω ενσωμάτωσης ΑΠΕ.
Εν κατακλείδι, η χώρα κινήθηκε το 2024 στον σωστό δρόμο για να αυξήσει τη διείσδυση των ΑΠΕ και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της στον ενεργειακό τομέα. Υπήρξαν όμως και σοβαρές καθυστερήσεις. Το 2025 θα πρέπει απαραίτητα να είναι μία χρονιά ορόσημο για την αποθήκευση ενέργειας, χρονιά κατά την οποία αναμένονται να λειτουργήσουν και τα πρώτα νέα έργα ΣΑΗΕ!
Καθηγητής Μανώλης Καραπιδάκης
Προέδρος ΔΣ
Ελληνικός Σύνδεσμος Συστημάτων Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΣΣΑΗΕ)