Το 2023 Χρονιά Σταθμός για την Αποθήκευση Ηλεκτρικής Ενέργειας.

Τα συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας (ΣΑΗΕ) και ειδικότερα τα συστήματα μπαταριών μεγάλης κλίμακας είχαν την τιμητική τους στην Ελλάδα το 2023. Ξεκινώντας από τις εκδοθείσες άδειες παραγωγής, οι οποίες ξεπερνούν τα 40 GW, και καταλήγοντας με τα εγκεκριμένα προς ενίσχυση έργα μέσω διαγωνισμών, τα οποία ξεπερνούν ήδη τα 700 MW. Αν τώρα θεωρήσουμε ότι στην πλειονότητα των έργων έχουμε δυνατότητα αποθήκευσης τουλάχιστον δύο ωρών, αθροίζουμε μία συνολική ικανότητα αποθήκευσης της τάξης των 80 GWh. Αν αθροίσουμε και τα αδειοτημένα αντλησιοταιευτικά φτάνουμε σε μία αποθηκευστική ισχύ και ενέργεια πραγματικά εντυπωσιακή. Τα νούμερα λοιπόν μιλάμε από μόνα τους και προφανώς επιβεβαιώνουν το ενδιαφέρον που ήδη υπήρχε όλα τα προηγούμενα χρόνια.

Γιατί λοιπόν αποθήκευση? Γιατί αποθήκευση τόσο έντονα τώρα? Μα προφανώς γιατί το πλήθος των υπό εγκατάσταση συστημάτων ΑΠΕ, σε όλη την Ευρώπη, αλλά και στην χώρα μας είναι ουσιαστικά πια μη διαχειρίσιμο. Σήμερα στην εγχώρια αγορά λειτουργούν ήδη 12,5 GW εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ, ενώ υπάρχουν επιπλέον έργα 15-16 GW με προσφορές σύνδεσης. Παράλληλα, οι εκκρεμείς αιτήσεις για όρους σύνδεσης από νέα έργα ΑΠΕ υπερβαίνουν τα 40 GW.

Παρόλα αυτά, σήμερα στην εγχώρια αγορά δεν υπάρχουν εν λειτουργία σταθμοί αποθήκευσης, πλην των παλαιών υδροηλεκτρικών με δυνατότητα άντλησης, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος περίπου 700ΜW. Αποτέλεσμα, ήδη το ελληνικό σύστημα να έχει φτάσει στα όρια του, ξεκινώντας και στην Ελλάδα οι σημαντικές περικοπές παραγωγής από ΑΠΕ και οι μηδενικές τιμές χονδρεμπορικής στην προημερήσια αγορά ενέργειας. Το γεγονός της συνεχώς αυξανόμενης παραγωγής από ΑΠΕ, έρχεται να επιδεινώσει η στασιμότητα ή και πολλές φορές η μείωση της εκάστοτε ζήτησης ηλεκτρικού φορτίου.

Είναι γνωστό λοιπόν ότι, τα μόνα ουσιαστικά εφαρμόσιμα και αποδοτικά όπλα που έχουμε σήμερα προκειμένου να είναι πραγματικά εφικτή, η από δω και πέρα, ασφαλής και αποδοτική ενσωμάτωση των σχεδιαζόμενων νέων μονάδων ΑΠΕ, οι οποίες προφανώς θα πρέπει να υλοποιηθούν το συντομότερο δυνατό για όλους του γνωστούς περιβαλλοντικούς, οικονομικούς ή/και γεωστρατηγικούς λόγους, είναι:

• Οι διακρατικές διασυνδέσεις, οι οποίες μας δίνουν την δυνατότητα να ρυθμίζουμε το ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας, είτε με εισαγωγές, είτε με εξαγωγές, χωρίς όμως αυτές να μπορούν να προσφέρουν πολλά σε επίπεδο ευστάθειας.
• Τα συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας (ΣΑΗΕ), τα οποία μπορούν να αντισταθμίσουν την μεταβλητότητα των ΑΠΕ, αποθηκεύοντας την περίσσεια ενέργειας σε περιόδους υψηλής παραγωγής και απελευθερώνοντας την σε περιόδους χαμηλής παραγωγής από ΑΠΕ. Παράλληλα όμως τα ΣΑΗΕ, και ιδιαίτερα οι μπαταρίες λόγω της φύσης τους, μπορούν να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην ενίσχυση της ευελιξίας και της ευστάθειας του δικτύου.
• Τα μειωμένα όρια έγχυσης επί της εγκατεστημένης ισχύος των μονάδων ΑΠΕ, τα οποία βοηθούν να εξομαλυνθεί η παραγωγή τους σε επίπεδο συστήματος, αλλά παράλληλα να βελτιωθεί ο βαθμός χρησιμοποίησης των εκάστοτε υποσταθμών, αυξάνοντας τον σχετικό ηλεκτρικό χώρο.
• Η εισαγωγή δυναμικών ή στατικών περικοπών σε καθορισμένες ώρες στην τρέχουσα ημερήσια παραγωγή των σταθμών ΑΠΕ, κατά συνέπεια και των σταθμών ΑΠΕ με αποθήκευση, προκειμένου να επιλυθεί το εκάστοτε ωριαίο ενεργειακό ισοζύγιο και ισοζύγιο ισχύος, μεταξύ της παραγωγής και της ζήτησης.
• Η διαχείριση του φορτίου ή/και η διακοψιμότητα, με την οποία παρέχεται μία ακόμα συνιστώσα για την αναγκαία, λόγω της αυξημένης διείσδυσης των ΑΠΕ, εξισορρόπηση του ισοζυγίου ισχύος, με σχετικά γρήγορο, οικονομικό και τεχνικά ευέλικτο τρόπο.

Κατά τη γνώμη μου σε όλα έχουμε ουσιαστικά αργήσει. Λέω έχουμε αργήσει, όχι γιατί δεν είμαστε στην σωστή κατεύθυνση, ή ότι δεν έχουν γίνει πολλά μέχρι σήμερα, αλλά γιατί θα μπορούσαμε προφανώς να είμαστε σε πολύ καλύτερη θέση. Ειδικότερα στο τομέα της αποθήκευσης, τόσο η ανάγκη, όσο και το επενδυτικό ενδιαφέρον ήταν γνωστό, πολύ παραπάνω από μία δεκαετία.

Ωστόσο, καθώς η Ελλάδα συνεχίζει να επενδύει σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να μειώνει την εξάρτησή της από ορυκτά καύσιμα, αναβαθμίζοντας την σημασία και την κρισιμότητα υπάρξης των συστημάτων αποθήκευσης, το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ υποβάθμισε τον στόχο για μονάδες αποθήκευσης για το 2030. Συγκεκριμένα, αναθεώρησε την ισχύ για έργα αποθήκευσης με μπαταρίες σε 3,1 GW από 5,6 GW και την ισχύ για τα αντλησιοταμιευτικά έργα σε 2,2 GW από 2,5 GW.

Ειδικότερα, μέχρι το 2030 προβλέπεται ότι όλες οι εφαρμογές που βασίζονται σε μπαταρίες, τόσο μεμονωμένες μονάδες, όσο και υβριδικά συνδυαστικά με ΑΠΕ έργα, θα έχουν αθροιστικά 3,1 GW. Γεγονός, το οποίο δεν συνάδει ούτε με την αποδεδειγμένη πια ανάγκη, αλλά ούτε και με το επίσης δεδομένο επενδυτικό ενδιαφέρον.

Πάραυτα, σημαντικό ορόσημο για το αποθήκευση ενέργειας στην Ελλάδα, ήταν το πρόγραμμα στήριξης για αυτόνομα (stand-alone) συστήματα με μπαταρίες. Η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε (Ν. 4951/2022) τη διεξαγωγή τριών (3) δημοπρασιών για οικονομική ενίσχυση μπαταριών μεγάλης κλίμακας, συνολικής ισχύος 1GW. Το συγκεκριμένο καθεστώς στήριξης παρέχει επιχορηγήσεις τόσο για την αρχική επένδυση κεφαλαίου (CAPEX) των έργων με 200.000€/MW, όσο και στην λειτουργίας τους, μέσω παροχής προκαθορισμένων ετήσιων έσοδων ανά εγκατεστημένη ισχύ, για περίοδο δέκα ετών. Συμφώνα με το συγκεκριμένο καθεστώς στήριξης, η λειτουργική ενίσχυση υπολογίζεται ετησίως ως η διαφορά μεταξύ των ημερησίων εσόδων, όπως υποβάλλονται κατά τη δημοπρασία από κάθε έργο (pay as bid), και των πραγματικών εσόδων από την αγορά, όταν αυτά λειτουργήσουν. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθεί ότι, το εν λόγω πρόγραμμα υποστηρίζεται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, επομένως θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2025.

Πιο συγκεκριμένα, η ανώτατη τιμή της λειτουργικής ενίσχυσης του πρώτου διαγωνισμού ήταν ίση με 115.000€/MW ετησίως, ενώ η πλειοδοτούμενη ισχύ ήταν 400 MW με δυναμικότητα δύο (2) ωρών. Αποτέλεσμα, 44 πλειοδότες/έργα εκ των οποίων 12 έργα κατακυρώθηκαν, με μέση τιμή τα 49,75€ (ελάχιστη 33,95€ και μέγιστη τα 64,12 €) ανά MW ετησίως και 200.000€/MW κεφαλαιουχική ενίσχυση (CAPEX Grand).

Η δεύτερη δημοπρασία των επόμενων 300MW πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2023, με 48 πλειοδότες, συνολικού ύψους αιτήσεων τα 1,5GW/3,1GWh αποθήκευσης, με 11 έργα (συνολικά 300MW/600MWh) τελικα να προκρίνονται προς ενισχυση με μέσο τιμή λειργουργικής ενίσχυσης τα 47,68€ (ελάχιστη 44,10€ και μέγιστη τα 49,92€) ανά MW ετησίως και μειωμένη αυτή τη φόρα στα 100.000€/MW κεφαλαιουχική ενίσχυση.

Δυστυχώς, ο τελευταίος γύρος, των 300 MW ισχύος 4 ωρών, ο οποίος προβλεπόταν για την περιοχή της δυτικής μακεδονίας και αναμενόταν για το τέλος του 2023, έχει καθυστερίσει και αναμένεται εντός του τρίτου τριμήνου του 2024. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι, λόγω των χαμηλότερων τελικά ποσών ενίσχυσης όπως κατωχηρώθηκαν από τους πρώτους διαγωνισμούς, ένα επιπλέον ποσό της τάξης των 500 MW θα μπορούσε να προστεθεί στο πρόγραμμα στήριξης μέσω μιας τέταρτης δράσης, αυξάνοντας τη συνολική ισχύ των τελικά επιχορηγούμενων έργων αυτονομής αποθήκευσης στα 1,5 GW έως το τέλος του 2025.

Επιπρόσθετα το 2023, ξεκίνησε για πρώτη φορά, πρόγραμμα για την οικονομική ενίσχυση της δυνατότητας ενσωμάτωσης αποθήκευσης μέσω μπαταριών στα οικιακά μικρής κλίμακας συστήματα, με το νέο πρόγραμμα «Φωτοβολταϊκά στη Στέγη». Ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος, ύψους 200 εκατ. ευρώ, προέρχεται και πάλι από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Τέλος, ένα ακόμα σημαντικό πεδίο εφαρμογής των ΣΑΗΕ, στο οποίο όμως δυστυχώς δεν άλλαξε κάτι μέσα στο 2023, όπου και πάλι έχουμε αργήσει ως χώρα παρά την καταγεγραμμένη ανάγκη, αλλά και το υπαρκτό ενδιαφέρον από αξιόπιστους φορείς υλοποίησης, είναι τα νησιά μας. Υπάρχουν πάνω από 200ΜW αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ με αποθήκευση, πλην της Κρήτης, τα οποία θα μπορούσαν να οδηγήσουν την ασφαλή και ανθεκτική ενεργειακή μετάβαση των νησιών, σε συνδιασμό με την μελλοντική διασύνδεση τους με την ηπειρωτική χώρα.

Να ξεκαθαρίσουμε λοιπόν, ότι τα ΣΑΗΕ, όποια τεχνολογία και να είναι αυτά, όπως για παράδειγμα η αντλησιοταμίευση,  οι μπαταρίες, μελλοντικά το υδρογόνο, ή οποιαδήποτε άλλη τεχνολογία είναι διαθέσιμη, έρχεται ως ανάγκη και όχι ως ευκαιρία. Δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς. Η ολοκλήρωση της ενεργειακής μετάβασης περνάει απαραίτητα μέσα από την αποθήκευση. Μετά μπορεί να γίνει και επενδυτική ευκαιρία.

Το ΕΣΕΚ δίνει νούμερα στόχους και καλά κάνει, απλά αυτά τα νούμερα είναι αλληλεξαρτώμενα. Θα έπρεπε εδώ και καιρό να έχουν λυθεί θέματα κανονισμών και λειτουργίας πριν προκύψουν φαινόμενα «μποτιλιαρίσματος». Σήμερα, ακόμα και η λωρίδα έκτακτης ανάγκης (ΛΕΑ) έχει αυτοκίνητα (βλέπε έργα ΑΠΕ) και εμείς εκ των υστέρων προσπαθούμε να δούμε ποια αυτοκίνητα να βοηθήσουμε να βγουν μπροστά. Προφανώς αυτά που θα διευκολύνουν να λυθεί το μποτιλιάρισμα και θα βοηθήσουν και τα υπόλοιπα να προχωρήσουν. Θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς, ότι θέλουμε άμεσα ποιοτικά και όχι απαραίτητα ποσότητα έργα. Έργα όπως τα ΣΑΗΕ, αυτόνομα ή/και με ΑΠΕ.

Η πολιτεία, σχετικά αργά, αλλά προς στην σωστή τελικά κατεύθυνση, πρέπει να οδηγήσει την χώρα προς την νέα φάση της ενεργειακής μετάβασης και προφανώς της ουσιαστικής ενεργειακής απεξάρτησης μας, η οποία απαιτεί ομολογουμένως σύνθετες τεχνοοικονοικές και κοινωνικοπολιτικές αποφάσεις.

Εν κατακλείδι, η Ελλάδα, προικισμένη με άφθονο ήλιο και άνεμο, καλά κάνει και στρέφεται όλο και περισσότερο στις ΑΠΕ για να καλύψει τις ανάγκες της σε ενέργεια, προκειμένου να μειώσει την εξάρτηση της από τα παραδοσιακά ορυκτά καύσιμα. Στον δρόμο αυτόν, όλα τα συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στην αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης, υποστηρίζοντας την περεταίρω ασφαλή και αποδοτική ενσωμάτωση των ΑΠΕ, για ένα ανθεκτικό και βιώσιμο ενεργειακό μέλλον για τη χώρα. Δεν θα πρέπει όμως με τίποτα να χαθεί άλλος πολύτιμος χρόνος!

Μανώλης Καραπιδάκης, Πρόεδρος ΔΣ ΕΣΣΑΗΕ