Γιατί Αποθήκευση Ηλεκτρικής Ενέργειας.

Στο πλαίσιο των διεθνών (Paris Agreement), ευρωπαϊκών (Green Deal, Fit for 55) και εθνικών (ΕΣΕΚ, Κλιματικός Νόμος) αποφάσεων για την ενεργειακή μετάβαση της χώρας και την κυρίαρχη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) στο ενεργειακό της ισοζύγιο, η Ελλάδα συνεχώς αυξάνει τη εγκατάσταση νέων ΑΠΕ και προσπαθεί να προσαρμόσει και τις αναγκαίες προς αυτό υποδομές, με σκοπό την μείωση της εξάρτησή της ως το 2030 και την απεξάρτηση της ως το 2050 από ορυκτά καύσιμα.

Η ταχεία ανάπτυξη όμως των ΑΠΕ δημιουργεί καινούργιες τεχνικές ανάγκες και τεχνοοικονομικά προβλήματα, τα οποία θα πρέπει το συντομότερο να αντιμετωπιστούν και να επιλυθούν. Υπό τις παρούσες τεχνοοικονομικές συνθήκες, καθίσταται προφανής η ζωτική σημασία ανάπτυξης συστημάτων αποθήκευσης της παραγόμενης από ΑΠΕ ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και η λειτουργία τους υπό ένα σαφές και ασφαλές ρυθμιστικό πλαίσιο.

Γιατί λοιπόν επείγει η ενσωμάτωση συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας; Προφανώς γιατί το πλήθος των υπό λειτουργία και υπό ανάπτυξη συστημάτων ΑΠΕ στην χώρα μας είναι πλέον ουσιαστικά μη διαχειρίσιμο. Σήμερα στην Ελλάδα λειτουργούν περί των 13 GW έργων ΑΠΕ, ενώ υπάρχουν εν αναμονή έργα ισχύος 16 GW με προσφορές σύνδεσης. Παράλληλα, οι εκκρεμείς αιτήσεις για όρους σύνδεσης από νέα έργα ΑΠΕ υπερβαίνουν τα 40 GW. Ανεβάζοντας τον πήχη των ΑΠΕ στα 69GW, χωρίς να υπολογίζονται τα μελλοντικά υπό ανάπτυξη σχέδια για νέα έργα, από εδώ και στο εξής.

Συνεπώς, η προβλεπόμενη υπερπροσφορά ενέργειας από ΑΠΕ σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας σε συνδυασμό με την εν γένει στοχαστικότητα της παραγωγής τους, είναι δεδομένο ότι δημιουργεί μεγάλες τεχνικές (ηλεκτρικός χώρος, εξισορρόπηση ισχύος) και οικονομικές (μηδενικές οριακές τιμές ενέργειας στην αγορά) προκλήσεις. Δημιουργεί όμως και σημαντικές ευκαιρίες για την ενσωμάτωση της αποθήκευσης ως βασικού πυλώνα εξισορρόπησης του συστήματος και εκμετάλλευσης των δυνατοτήτων της για μία οικονομικά εφικτή και τεχνικά ασφαλή μετάβαση σε ένα πιο πράσινο ενεργειακό μίγμα.

Σύμφωνα με το υπό διαβούλευση επικαιροποιημένο ΕΣΕΚ, όπως αυτό δημοσιεύθηκε στις 22 Αύγουστου, η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης επαρκούς ισχύος και χωρητικότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την περαιτέρω ενσωμάτωση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα της χώρας. Οι σταθμοί αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας θα έχουν την δυνατότητα να υποκαθιστούν τη λειτουργία των συμβατικών μονάδων κατά τις ώρες αιχμής, αποθηκεύοντας ενέργεια, κυρίως τις μεσημεριανές ώρες, όταν η παραγωγή από ΑΠΕ είναι υψηλή (ενέργεια που ήδη σε αρκετές περιπτώσεις, αλλά με γεωμετρική πρόοδο στο μέλλον, θα απορρίπτεται).

Τα αυτόνομα συστήματα αποθήκευσης θα συμμετέχουν στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, προκειμένου να συμβάλλουν ουσιαστικά στην εξομάλυνση των διακυμάνσεων των ημερήσιων τιμών, πρόβλημα το οποίο είναι καίριο στις μέρες μας, μειώνοντας τις τελικέ τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.

Επιπρόσθετα, υπάρχουν και τα συστήματα αποθήκευσης (μπαταρίες) μαζί με ΑΠΕ, τα οποία βελτιστοποιούν την διαχείριση της παραγόμενης ενέργειας του υβριδικού σταθμού, συμβάλλοντας και αυτοί στη μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.

Τελικά, το επικαιροποιημένο ΕΣΕΚ προβλέπει 4,3GW για συστήματα αποθήκευσης με μπαταρίες και 1,7 GW για συστήματα αντλησιοταμίευσης μέχρι το 2030, αθροίζοντας ένα σύνολο ισχύς ίσο με 6 GW.

Σήμερα, βάσει του μητρώου αδειών της ΡΑΑΕΥ, τα συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας (ΣΑΗΕ) και τα υβριδικά έργα ΑΠΕ με συστήματα αποθήκευσης  είναι πολλαπλάσια των προβλέψεων του ΕΣΕΚ. Ξεκινώντας από τις εκδοθείσες άδειες αποθήκευσης με χρήση συσσωρευτών, οι οποίες ξεπερνούν τα 40 GW ισχύος και τις 100 GWh δυνατότητα αποθήκευσης ενέργειας, συνεχίζοντας με τις άδειες αποθήκευσης με χρήση αντλησιοταμίευσης, ίσες με 5,26 GW και 50 GWh δυναμικότητα και καταλήγοντας με τις άδειες ειδικών έργων (αποθήκευση που συνοδεύεται από ΑΠΕ, παρ.11Β άρθρου 10 Ν.4685/2020), οι οποίες αθροίζουν σχεδόν τα 6 GW παραγωγικής ισχύος ΑΠΕ και 14 GWh αποθηκευτικής ικανότητας.

Αν αθροίσουμε και τα αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ τις κατηγορίας 11Α, αλλά και τα αδειοδοτημένα υβριδικά στα νησιά, φτάνουμε σε μία αποθηκευτική ισχύ και ενέργεια πραγματικά εντυπωσιακή, η οποία ανέρχεται σε 68GW (Σχήμα 1) και 193GWh (Σχήμα 2), αντίστοιχα. Τα νούμερα λοιπόν μιλάμε από μόνα τους και προφανώς επιβεβαιώνουν το ζωηρό ενδιαφέρον που ήδη υπήρχε όλα τα προηγούμενα χρόνια.

Σχήμα 1

Σχήμα 2

Στο σημείο αυτό όμως θα πρέπει να αναφερθεί ότι σήμα στην εγχώρια αγορά δεν υπάρχουν εν λειτουργία σταθμοί αποθήκευσης, πλην των παλαιών υδροηλεκτρικών με δυνατότητα άντλησης, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος περί των 700ΜW. Το ελληνικό σύστημα όμως δείχνει να έχει φτάσει στα όρια του, γεγονός που αποδεικνύεται από τις ολοένα και μεγαλύτερες περικοπές παραγωγής από ΑΠΕ και τις μηδενικές ή/και αρνητικές τιμές χονδρεμπορικής στην προημερήσια αγορά ενέργειας, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις.

Συνεπώς, η πολιτεία θα πρέπει να οδηγήσει το συντομότερο δυνατό τη χώρα προς την ενεργειακή μετάβαση και την ουσιαστική ενεργειακή απεξάρτηση μας. Στο πλαίσιο αυτό, ένα σημαντικό ορόσημο για το αποθήκευση ενέργειας στην Ελλάδα, ήταν το πρόγραμμα στήριξης για αυτόνομα (stand-alone) συστήματα με μπαταρίες. Η ελληνική κυβέρνηση δρομολόγησε (Ν. 4951/2022) τη διεξαγωγή τριών (3) δημοπρασιών για οικονομική ενίσχυση μπαταριών μεγάλης κλίμακας, συνολικής ισχύος 1GW, εκ των οποίων εκκρεμεί ακόμα η τρίτη και τελευταία δημοπρασία των 300MW διάρκειας τουλάχιστον 4 ωρών, ήτοι 1200MWh αποθηκευτικής ικανότητας.

Δυστυχώς όμως, απαιτούνται ακόμα, υπό χρονικά πιεστικό καθεστώς, σύνθετες τεχνοοικονομικές και κοινωνικοπολιτικές αποφάσεις. Ειδικότερα, θα πρέπει:

• Να ολοκληρωθεί άμεσα το ρυθμιστικό πλαίσιο, το οποίο εξειδικεύει τον τρόπο και τους κανόνες συμμετοχής των μονάδων αποθήκευσης στις σχετικές Αγορές και ειδικά στην Αγορά Εξισορρόπησης. Η τελευταία δημόσια συζήτηση σε σχέση με τους κανόνες συμμετοχής των ΣΑΗΕ στις αγορές έγινε στο πλαίσιο της Δημόσιας Διαβούλευσης του ΑΔΜΗΕ τον Απρίλιο του 2023. Έκτοτε, και ενώ έχουν ήδη διενεργηθεί δύο διαγωνισμοί, με τους οποίους κατακυρώθηκε λειτουργική και επενδυτική ενίσχυση σε σταθμούς συνολικής ισχύος 700MW, δεν έχει υπάρξει καμία περαιτέρω πρόοδος. Δεδομένου ότι εντός του 2025 αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία οι πρώτοι ΣΑΗΕ κρίνεται επιβεβλημένο να οριστικοποιηθούν το συντομότερο δυνατό μέσα από ουσιαστική διαβούλευση με τους φορείς της αγοράς οι βασικές λεπτομέρειες για τη συμμετοχή των σταθμών στις αγορές.
• Να ολοκληρωθεί και να δημοσιευθεί η μεθοδολογία ετήσιας ενίσχυσης των ΣΑΗΕ, ώστε να ξεκαθαριστούν ζητήματα σχετικά με τον τρόπο και τον χρονισμό του διακανονισμού της αποζημίωσης, της έκτασης της ρυθμιστικής περιόδου, της συγκρότησης των ομάδων έργων και εν γένει να αντιμετωπιστούν όλες οι σχετικές εκκρεμότητες.
• Να καταργηθεί η πρόβλεψη αναφορικά με την επιβολή στατικών λειτουργικών περιορισμών στους σταθμούς αποθήκευσης, δεδομένου του ότι ως τεχνολογία η αποθήκευση, εγγενώς, χαρακτηρίζεται από τη δυνατότητα να συμμετέχει δυναμικά και με τη μέγιστη ευελιξία στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.
• Να προκηρυχθεί ο τρίτος και τελευταίος διαγωνισμός που αφορά στους ΣΑΗΕ με υποχρέωση 4 ωρών αποθηκευτικής ικανότητας. Παρόλο που η ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας έχει μεταλλαχθεί ραγδαία τα τελευταία 3-4 χρόνια, η αγορά αποθήκευσης βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της βήματα, γεγονός που συνηγορεί στην  διασφάλιση της ρυθμιστικής βεβαιότητας, αναφορικά με σχήματα στήριξης επενδύσεων που ήδη έχουν εγκριθεί και δρομολογηθεί. Ασφαλώς, η ολοκλήρωση του τρέχοντος σχήματος στήριξης , δε θα πρέπει σε καμία περίπτωση να εμποδίσει ή καθυστερήσει την έκδοση όρων σύνδεσης για σταθμούς, οι οποίοι επιθυμούν να συμμετάσχουν ελεύθερα στις σχετικές αγορές. Άλλωστε, η ταυτόχρονη ύπαρξη σχήματος στήριξης και δυνατότητας συμμετοχής στην αγορά χωρίς οποιαδήποτε ενίσχυση, ισχύει αυτή τη στιγμή και για τις μονάδες ΑΠΕ.
• Να δρομολογηθεί το συντομότερο η εισαγωγή Μηχανισμού  αποζημίωσης διαθέσιμης ισχύος και να καθοριστούν οι αντίστοιχες προς αυτό ανταγωνιστικές διαδικασίες.
• Στο πλαίσιο προώθησης της αποθήκευσης για την εξισορρόπηση του συστήματος να στηριχθούν ανάλογα από την πολιτεία , οι μονάδες αποθήκευσης με δυνατότητα απορρόφησης και έγχυσης που συνδυάζονται με μονάδες ΑΠΕ (κατηγορία 11Β του άρθρου 10 του Ν.4685/2020).

Συνοψίζοντας, η Ελλάδα, ορθά κατευθύνεται προς την όσο το δυνατόν  μεγαλύτερη διείσδυση των ΑΠΕ για κάλυψη των ενεργειακών της αναγκών, επιδιώκοντας τη ουσιαστική μείωση του περιβαλλοντικού της αποτυπώματος και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της στον ενεργειακό τομέα. Σε αυτή την πορεία, είναι προφανές ότι τα συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν και πρέπει να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης, υποστηρίζοντας την ασφαλή και αποδοτική ενσωμάτωση των ΑΠΕ, για ένα ανθεκτικό και βιώσιμο ενεργειακό μέλλον για τη χώρα. Δεν πρέπει να χαθεί άλλος πολύτιμος χρόνος!

Καθηγητής Μανώλης Καραπιδάκης

Προέδρος ΔΣ ΕΣΣΑΗΕ